مقالات

صنایع دستی استان همدان

صنایع دستی چوبی:

 

 

تولید انواع صنایع دستی چوبی از دیرباز در استان همدان به ویژه مناطق شهری از جمله همدان،ملایر، و سرکان رواج داشته است.صنایع دستی چوبی شامل  نازک کاری ، خراطی، منبت کاری و معرق کاری است که در این استان خراطی و بویژه منبت کاری بیشتر رواج دارد. گفتنی است که طی سالهای اخیر منبت کاری در تویسرکان و جوکار ملایر رونق بسیار چشمگیری یافته است.

 

 

پوستین دوزی :

 

 

در گذشته پوستین دوزی از مهمترین مشاغلی بوده که در شهر و روستا وجود داشته است و پوستین دوزان پوست گوسفند و بره را پس از پاکیزه کردن آن و بدون تراشیدن پشم آن با استفاده از مواد اولیه ساده ایی همانند آرد جو ، زاج و مازوج به صورت پوستین و یا زیرانداز در می آورده اند ، هم اکنون هم در بعضی از روستاهای استان عده معدود  اما به علت گرانی بیش از حد پوست هر روز تعداد این افراد کاسته میشود.

 

 

گلیم بافی:

 

 

گلیم بافی در گذشته در اکثر روستاهای همدان از رونق خاصی برخوردار بوده که هم اکنون نیز برخی از نمونه های آن در منازل ساکنین در حال مصرف است . ولی با ورود محصولات ماشینی و خارجی و نیز گرایش بیشتر مردم به زندگی شهر نشینی اندک اندک دستگاههای گلیم بافی و جاجیم بافی جمع آوری شد و حتی برخی بافندگان گلیم ، خود مصرف کننده محصولات ماشینی شده اند.

 

 

قالی بافی:

 

 

قالیبافی در سطح کشور به واسطه دوام و استحکام آن مشهور است ولی به نظر می رسد قالیبافی در استان مذکور از پیشینه ای طولانی برخوردار نباشد برای صحبت در این زمینه تنها از یک مدرک مستند می توان کمک گرفت و آن نوشته های سیسیل ادواردز نویسنده کتاب قالی ایران است و نوشته است :” صنعت قالیبافی در شهر همدان در قرن اخیر پیشرفت کرده است . هیچ مدرکی مشعر بر این که این حرفه قبل از سال ۱۹۱۲ م برابر با ۱۲۹۱هجری شمسی در این ناحیه وجود داشته در دست نیست . بدون تردید هنگامی که در سال ۱۹۱۲ م (۱۲۹۱ ه . ش ) بار اول از این شهر دیدن کردم حتی یک دستگاه قالیبافی در این شهر وجود نداشت . در سال ۱۹۱۲ م (۱۲۹۱ ه . ش ) در خانه ای که به این منظور اجاره شده بود ، هشت دستگاه قالیبافی به کار افتاد و بدین ترتیب اولین کارگاه قالیبافی همدان شروع به کار کرد .” اهمیت قالیبافی استان همدان از این نظر است که میزان محصول قالیچه های ارزان و متوسط آن بیشتر از سایر نواحی قالیبافی است . نقشهای قالی که در همدان جهت بافت استفاده می کردند ، بغیر از چند تایی که نقشه کشهای همدانی طراحی می کردند ، اغلب متعلق به شهر های دیگر بود و خود شهر همدان نقشه بخصوص ندارد . نقشه های رایجی که قالیبافان همدان از آن استفاده می کردند عبارت بودند از : خاتم شیرازی ، اصفهان ، جوزان ، اژدر ، دست دلبر ، شکاری ، ماهی و … که نقشه ماهی با طراحی های گوناگون بیشتر از همه بافته می شود . به هر حال یکی از صنایع دستی پررونق و معروف و مشهور همدان از قدیم تا کنون قالی بافی بوده است . قالی همدان از جهت نوع جنس و مقاومت و رتبه در ایران جایگاه سوم را دارد .

 

 

سفال لاله جین:

 

 

یکی از صنایع دستی مهم درایران ، سفالگری است که در برخی شهرهای کشور بویژه درشهرستان لاله جین در استان همدان از موقعیت مناسبی برخوردار است . این استان از مناطقی است که فرآورده های دستی آن از شهرتی بسزا در سطح کشور برخوردار است و حتی برخی از صنایع دستی آن مانند صنعت سفالگری اهمیت صادراتی و جهانی دارد . این نوع صنایع دستی ، علاوه بر جنبه مصرفی ، از ویژگی های هنری برخوردار است که به صورت طرح ها ، نقش ها و رنگ های گوناگون متجلی می شوند . برجسته ترین صنعت دستی استان ، سفالگری و سرامیک سازی است که مرکز عمده آن شهر لاله جین در فاصله ۲۰ کیلومتری همدان است . پیشینه سفال سازی در لاله جین به گفته افراد بومی بیش از ۹۰۰ سال برآورد شده و به عنوان مرکز تولید سفال و سرامیک خاورمیانه شناخته شده است . کلمه لاله جین به نظر بومیان منطقه به دو دلیل برروی این شهر گذاشته شده است ، یکی این که به دلیل وجود دشت های پر از لاله وحشی در جای جای این شهر کوچک نام لاله چین را برای آن انتخاب کرده اند و دیگری این که چون برخی افراد معتقدند بعد از حمله قوم مغول به ایران ، برخی از مردان این منطقه به اسارت برده شده و در کشور چین هنر سفالگری را آموخته و به منطقه کنونی آورده اند ، این اسم انتخاب شده است که در ابتدا به ” لعل چین ” و بعد به ” لعل جین” و در حال حاضر هم به ” لاله جین” معروف شده است . سفالگری و سفال سازی آنقدر با زندگی مردم این شهرستان آمیخته است که از نزدیک به یک هزار سال پیش تاکنون بچه ها بازی های کودکانه ، پسران نوجوان دوره کارآموزی و مردان جوان و بزرگسالان دوران کسب و کار خود را در کارگاه های سفال سازی می گذرانند . اوضاع مطلوب این حرفه کهن در شهرستان لاله جین موجب شده است که حتی یک نفر بیکار در این شهرستان وجود نداشته باشد . ۸۵ درصد از جمعیت ۲۰ هزار نفری این شهرستان در کارگاه های سفال سازی و شغل های جنبی آن مشغول به کار هستند تعداد کارگاه های سفال سازی لاله جین ، ۴۵ سال پیش، فقط ۵۰ کارگاه بوده که این تعداد در سال ۱۳۵۵ به ۱۱۰ کارگاه و اینک به بیش از ۹۰۰ کارگاه رسیده است و در حال حاضر ، بسیاری از اهالی لاله جین در سنین مختلف ، به این رشته اشتغال دارند ، به طوری که بالاترین درصد اشتغال استان همدان ( ۳/۸۷ درصد ) به این شهرستان اختصاص دارد . از۱۰۰ درصد افراد شاغل در لاله جین ،۷/۳۲ درصد به کار سفال سازی ، ۵/۲۶ درصد به شغل فروشندگی و واسطه گری خرید ظروف سفالی از کارگاهها و توزیع در دیگر شهرستان ها مشغول اند . سفالینه های تولیدی شهر لاله جین به دلیل کیفیت بالا و برخورداری از طراحی و نقاشی منحصر به فرد ، علاقه مندان پر و پا قرص بیشماری در همه نقاط کشور دارد و برخی از کالاهای خاص که اغلب به سفارش خریداران تهیه می شود به صورت جزئی و کلی به خارج از کشور بویژه کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس صادر می شود . یکی از دلایل ماندگاری این صنعت در شهر لاله جین، وجود خاک رس بسیار مرغوب دراین شهرستان است . این ویژگی به این دلیل که خاک رس شهر لاله جین از شکل پذیری و چسبندگی بالایی برخوردار است و به دلیل ناخالصی پائین، برای ساخت بدنه و مجسمه کاربرد دارد . شهر لاله جین بهار و تابستان ، به ویژه ایام نوروز ، زیبایی این شهر و استان کوهستانی همدان را دوچندان کرده است و با تحفه ای خاطره انگیز گردشگران و میهمانان را به سوی دیارشان بدرقه می کند.

 

 

سنگ:

 

 

برخورداری استان از معادن سنگ های مختلف از جمله گرانیت ، کوارتز ، فلدسپا ، میکا و … در استان و همچنین وجود کارگاههای ساخت انواع تندیسهای سنگی ، حکاکی بر روی سنگ ، حجاری ، تراش و مات کاری روی سنگ ، تراش سنگها ی قیمتی و نیمه قیمتی همینطور آثار تاریخی بر جای مانده از پیشینیان چون گنج نامه ، شیر سنگی و … که می توان به عنوان پیشینه این هنر در استان از آنها یاد کرد.

 

 

تابلو فرش:

 

 

بافت تابلوهای نفیس با طرحهایی از مناظر ، تصویر شخصیتها ، اماکن تاریخی ، فرهنگی با استفاده از الیاف پشم مرغوب و ابریشم الوان توسط هنرمندان قالیباف که در اکثر نقاط استان بخصوص شهرستانهی ملایر ، همدان و کبودرآهنگ رواج دارد.

 

 

مروار بافی:

 

 

بافت انواع سبد های زیبا از چوب مروار که بیشتر در شهرستان ملایر رواج دارد چوب مروار در مزارع برخی از روستاها کشت می شود . نوع چوب مروار این مناطق از بهترین نوع ، بدون شاخه های اضافی و گره می باشد . محصولات تولیدی شامل انواع سبد ، مبلمان ، گلدان، میز و صندلی و دهها نمونه دیگر است.

 

 

سبد بافی:

 

 

 

بافت انواع سبد برای ظروف و گلدانها که بسیار ظریف با استفاده از ساقه گندم به شکل هنرمندانه ای صورت می پذیرد .

 

 

ساز سنتی:

 

 

ساخت انواع سازهای سنتی از قبیل سه تار ، سنتور ، دف و … از چوب های مخصوص به روش سنتی می باشد که بیشترین کارگاهها در شهرستان همدان و تعدادی نیز در سایر شهرستانهای استان وجود دارد .

 

 

کاشی کتیبه(هفت رنگ):

 

 

این نوع کاشی که به روش سنتی با طرحها و نقوش بسیار زیبا تولید می شود، برای دیوارها و بقاع متبرکه ، مساجد ، اماکن زیارتی ، سر درب ادارات ، اماکن فرهنگی و … استفاده می شود. تولید این نوع کاشی در شهر همدان و لالجین رواج دارد .

 

 

منبت کاری روی چوب:

 

 

تابلو هایی از برش های بسیار ظریف از چوب انجام و سپس آیات قرآنی ، شعر و… به خط نسخ ، نستعلیق و شکسته با حاشیه هایی زیبا کنار هم قرار گرفته و تابلو هایی نفیس مشبک را تشکیل می دهند . این هنر در اکثر نقاط استان متداول است .

 

 

معرق چوب:

 

 

تولیدات این هنر از کنار هم قرار دادن برش های بسیار ظریف و نازک از انواع چوبهای تزئینی ، صدف ، عاج و … در قالب طرحها و تابلو های نقاشی مینیاتور بسیار نفیس در اغلب نقاط استان بخصوص ملایر ، تویسرکان ، نهاوند و همدان رواج دارد و به وجود می آید .

 

 

مسگری:

 

 

ساخت انواع ظروف مسی با استفاده از ورقه های مسی و یا پوشش بدنه ظروف با آلیاژی از قلع و روی برای جلا وزیبایی که تولیدات آن معمولاً شامل انواع  کاسه ، دیگ ، بشقاب ، ظروف آشپزخانه و … می باشد که در قدیم الایام بازار مسگرهای همدان یکی از بازارهای پر رونق و اصلی این رشته محسوب می شد .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *